Met donaties voor onze verschillende projecten hebben we alleen al tussen 2009 en 2025 ongeveer 3.5 miljoen euro kunnen schenken aan de instandhouding van soorten. Maar wij zetten ons ook in voor de instandhouding van soorten ter plaatse, in het Rijnland. Wij werken samen met plaatselijke organisaties zoals NABU Keulen.

Als wetenschappelijk beheerde dierentuin vervullen wij tal van taken. Enerzijds zijn wij een aantrekkelijke plaats om amusement, plezier, recreatie en onderwijs te combineren. Anderzijds zijn wij ons bewust van de problemen van het speciesisme en zijn wij de laatste jaren dan ook een belangrijke speler geworden bij wereldwijde initiatieven voor natuur- en soortenbescherming. Via nationale verenigingen zoals de Vereniging van Dierentuinen (VdZ) en internationaal actieve en in netwerken georganiseerde organisaties zoals de European Association of Zoos (EAZA) of de World Association of Zoos (WAZA), stemmen wij onze maatregelen en initiatieven doeltreffend op elkaar af.

Het zwaartepunt van onze werkzaamheden ligt bij het fokken van bedreigde soorten onder aan de soort aangepaste houderijomstandigheden. Wereldwijd worden fokprogramma’s gecoördineerd en stamboeken bijgehouden voor meer dan 1.000 verschillende soorten. Bijna de helft van de soorten die op deze manier worden beheerd, staat op de Rode Lijst van de World Conservation Union (IUCN) als “bedreigd”. Het doel is te zorgen voor genetisch variabele en levensvatbare populaties in menselijke handen en, waar mogelijk, dieren te leveren die in het wild kunnen worden uitgezet.

Dankzij deze inzet van dierentuinen over de hele wereld zijn diersoorten als bizons, Californische condors, balistares, Przewalski-paarden en sabelantilopen voor uitsterven behoed. Wij zijn ook actief op onderzoeksgebied en werken samen met de universiteit van Keulen en andere onderzoeksinstellingen. Een groot deel van de kennis over wilde dieren is afkomstig van onderzoek op deze dieren onder de hoede van mensen. Zonder deze inzet zouden we vandaag veel minder weten over de biologie van dieren, niet alleen in dierentuinen maar ook in het veld.

1. BIOTOPSCHUTZ / Belize
2. GROSSER AMEISENBÄR / Brasilien
3. MENSCH–TIER–KONFLIKTE / Eswatini
4. AMPHIBIENSCHUTZ / Deutschland
5. OKAPIS / Kongo
6. GORILLAS UND BONOBOS / Kongo
7. SCHWARZFUSSKATZE / Südafrika
8. LEMUREN UND VÖGEL / Madagaskar
9. PRZEWALSKIPFERDE / Asien, Ungarn
10. BIODIVERSITÄTSFORSCHUNG UND -SCHUTZ / Vietnam, Laos
11. BÄRENSCHUTZ / Südostasien
12. PHILIPPINENKROKODIL / Philippinen
13. SINGVÖGEL / Indonesien
14. ELEFANTENSCHUTZ / Sri Lanka
15. BAUMKÄNGURU / Papua–Neuguinea

De dierentuin van Keulen doet al jaren onderzoek naar biodiversiteit samen met partners uit Vietnam en Laos. Het gaat er niet alleen om nieuwe soorten te ontdekken, maar ook hun ecologie en populatieontwikkeling te onderzoeken om in hun natuurlijke habitat passende beschermingsmaatregelen te kunnen nemen.

De oprichting en uitbreiding van stations voor de opvang van in beslag genomen dieren en het houden, fokken en onderzoeken ervan is een ander aandachtspunt van het Duits-Vietnamese team. De nadruk ligt op het Melinh Biodiversity Station in Noord-Vietnam, dat wordt beheerd door het Institute of Ecology and Biological Resources (IEBR) in Hanoi. Het station heeft leefruimten voor reptielen, amfibieën en primaten. De dierentuin van Keulen heeft, samen met Prof. Dr. Ziegler en zijn team, belangrijke hulp geboden bij het opzetten en uitbreiden van het station. Voor de zeer bedreigde krokodilstaarthagedis wordt een instandhoudingsfokprogramma opgezet met royale faciliteiten. Ook de levenswijze van andere sterk bedreigde reptielen en amfibieën kan hier onder optimale omstandigheden worden onderzocht en er kunnen kweekprogramma’s worden opgezet. Door herbebossing wordt het Melinh-woud een belangrijke bufferzone voor het aangrenzende Tam Dao National Park. Melinh wordt ook ontwikkeld tot een centrum voor milieu-educatie met de steun van de dierentuin van Keulen en de Friedrich Ebert-stichting Hanoi.

De dierentuin van Keulen steunt andere reservaten en dierentuinen in Vietnam, waaronder de dierentuin van Saigon. Hier ligt de nadruk vooral op advies over de bouw van voorzieningen en het beheer van de veehouderij, de invoering van instandhoudingsrassen en opleiding in de gezondheidszorg voor de dieren.

Het team van de Keulse Zoo en zijn Vietnamese partners hebben in de afgelopen jaren meer dan 100 nieuwe gewervelde diersoorten in Vietnam en Laos kunnen ontdekken. Dankzij hun onderzoek kunnen nu zinvolle instandhoudingsmaatregelen worden genomen. In Melinh werd een veelbelovend programma gestart voor het fokken van de zeer bedreigde krokodilstaarthagedis en van de bedreigde gekkosoort Cnemaspis psychedelica in Zuid-Vietnam. Door zijn werk als docent aan de universiteiten van Hanoi en Ho Chi Minh City leidt Prof. Dr. Thomas Ziegler zelf ter plaatse de volgende generatie wetenschappers en natuurbeschermers op.

Hoewel Sri Lanka een lange traditie van olifantenverering kent, ervaart het kleine maar dichtbevolkte land in toenemende mate conflicten tussen de dikhuiden en de mensen die er wonen. Olifanten leven in kuddes van enkele tientallen dieren die grote gebieden nodig hebben om hun voedselbehoeften te dekken. Tijdens hun wandelingen wordt hen vaak de weg geblokkeerd door hekken of prikkeldraad. Aan de andere kant keren de dieren vaak terug naar plantages van boeren en vernietigen ze de velden en soms zelfs de gebouwen. Niet zelden geraken de olifanten of zelfs mensen daarbij gewond.

In oktober 2014 financierde de Keulense Zoo vier telemetrische halsbanden en bereidde de herintegratie mee voor. Met behulp van de halsbanden kunnen de lange migraties van de dieren worden gevolgd. In de toekomst zullen hier GPS-halsbanden worden gebruikt, die de bewegingen van de dieren rechtstreeks via de satelliet overbrengen.

Het opvang- en herintroductiestation Udawalawe in het zuiden van het land verzorgt sinds 1995 jonge olifanten die terecht zijn gekomen in conflictsituaties, of ze nu gewond zijn geraakt of hun moeders verloren zijn. Al meer dan tien jaar wordt het station geleid door Dr. med. Perera. In het station worden de dieren eerst verpleegd en medisch behandeld. Vervolgens probeert men ze opnieuw in kleine sociale groepen te plaatsen in het aangrenzende nationale park. De medewerkers van het station bekommeren zich ook over de conflicten tussen mensen en dieren in de regio. Ze verplaatsen bijvoorbeeld “probleemolifanten” of onderhandelen met de boeren over compensatiebetalingen. De Keulense Zoo ondersteunt de herintroductie van olifanten door halsbanden te financieren voor telemetrische monitoring, door het wetenschappelijk ondersteunen van de herintroductie en het doorgeven van knowhow op het gebied van het houden van olifanten in dierentuinen.

Zwartvoetkatten komen voornamelijk voor in de halfwoestijn Nama-Karoo en in de droge savannegebieden van zuidelijk Afrika. Ze leven in gebieden met weinig neerslag, bij voorkeur tussen 200 en 600 mm per jaar. Hun leefgebieden worden bijzonder bedreigd sinds de vestiging door Europese immigranten en de steeds intensievere invloed van de mens. Terwijl er reeds lang beschermende maatregelen bestaan voor charismatische grote zoogdieren zoals het jachtluipaard of de zwarte neushoorn, die eveneens in deze gebieden leven, was dit lange tijd niet het geval voor de zwartvoetkat. Een in 2008 opgerichte werkgroep onder leiding van Dr. Alexander Sliwa, curator van de dierentuin van Keulen, zet zich in voor de bescherming van de dieren op basis van wetenschappelijke gegevensverzameling.

Het Zwartvoetkattenproject is een van de weinige langetermijnprojecten betreffende een van de kleinere, wereldwijd weinig bekende wilde kattensoorten. Het is van groot belang dat voortdurend vergelijkende gegevens worden verzameld over reproductie, overlevingskansen, migraties, omvang van het verspreidingsgebied en de verandering daarvan in de loop der jaren. Alleen de kennis van deze belangrijke factoren van de populatie-ecologie maakt een betere beoordeling mogelijk van de staat van instandhouding van een dergelijke verborgen en zeldzame soort. Zo werd bij de laatste herziening door de Rode Lijst van de IUCN de status “bedreigd” verkregen, terwijl vele andere als zeldzaam beoordeelde kattensoorten in lagere bedreigingscategorieën werden ondergebracht.

De werkgroep bestaat uit biologen, natuurbeschermers en dierenartsen uit Zuid-Afrika, Namibië, de VS en Duitsland. Zij willen de zeer zeldzame kattensoort met verschillende maatregelen beschermen. De onderzoekers werken op multidisciplinaire wijze om zoveel mogelijk informatie te verzamelen over de biologie, de verspreiding en de gezondheidstoestand van de zwartvoetkat. Want alleen op basis van deze gegevens kunnen doeltreffende maatregelen worden genomen om het behoud van de bedreigde dieren te garanderen. De dierentuin van Keulen steunt curator Dr. Alexander Sliwa in zijn onderzoekswerk door hem tijd en middelen ter beschikking te stellen voor verblijven van verscheidene weken in het thuisgebied van de zwartvoetkat. Samen met zijn werkgroep verricht Dr. Sliwa bijvoorbeeld vangsten van wilde dieren. Na de vangst worden ze verdoofd en vervolgens grondig medisch onderzocht. Op die manier krijgen de onderzoekers inzicht in bijvoorbeeld hun gezondheidstoestand. De meeste dieren krijgen een radiohalsband om voordat zij worden vrijgelaten en worden gedurende enkele jaren gevolgd om geldige vergelijkende gegevens te kunnen verzamelen, bijvoorbeeld over hun voedingsgewoonten en de grootte en het gebruik van hun foerageergebieden. Samen met plaatselijke natuurbeschermers zoekt de werkgroep ook contact met landeigenaren, landarbeiders en hun gezinnen, deskundigen op het gebied van toerisme en vertegenwoordigers van de media, en maakt zij door middel van lezingen en excursies mensen bewust van het belang van natuur- en soortbeschermingsmaatregelen voor het behoud van de zwartvoetige kat.

De Keulense Zoo is sinds 2009 actief in Eswatini en ondersteunt haar partner Big Game Parks jaarlijks met 25.000 dollar om nijlpaarden, krokodillen, neushoorns en meer te beschermen. Daarbij is de voornaamste zorg om de conflicten tussen mensen en dieren die als gevaarlijk zijn geclassificeerd, op te lossen of te verminderen. Er worden verschillende maatregelen genomen om conflicten tussen mens en dier te beheersen:

• Aan de oevers van de rivieren worden beschermde gebieden ingericht waar mensen veilig water kunnen halen.

• Nijlpaarden en krokodillen, die schade aanrichten of mensen aanvallen, worden verplaatst naar beschermde gebieden.

• Door de aanleg en reparatie van dammen ontstaan nieuwe stuwmeren en dus extra leefgebieden voor aquatische soorten.

• Bovendien konden met wetenschappelijke ondersteuning van de Keulense Zoo twee antilopensoorten opnieuw worden geïntroduceerd in Eswatini.

Wat heeft mijn mobiele telefoon te maken met gorilla’s en bonobo’s? In mobiele telefoons, onder vele andere metalen, wordt het zeldzame erts coltan gebruikt, dat wordt gedolven in het leefgebied van de berggorilla’s en de bonobo’s. Door het succes van de mobiele telefoon breiden de coltanmijnen uit, waardoor het leefgebied van de mensapen krimpt. Door oude mobiele telefoons te verzamelen en door te geven voor recycling, wordt de druk op het winnen van coltan verminderd. Tegelijkertijd ontvangen we een krediet voor de mobiele telefoons, wat de gorilla- en bonobo-beschermingsprojecten ten goede komt. Als u mobiele telefoons wilt afgeven, neem dan contact op handy@koelnerzoo.de.

Een Duits-Braziliaanse samenwerking van dierenartsen en biologen vormt het eerste en momenteel enige meerdere jaren durende onderzoeksproject over de ecologie en het gedrag van de reuzenmiereneter. Dit langetermijnwerk is mogelijk, onder andere door de financiële en technische ondersteuning van de Keulense Zoo.

Ondertussen beschikt het team over een uitgebreide database en een grote expertise. Met behulp van cameravallen en gedragsobservaties wordt het leven van de reuzenmiereneter in het wild onderzocht. Er werd een fotoregister aangelegd van de “residerende” individuen. Voor het eerst kon worden waargenomen dat vrouwelijke miereneters jaarlijks nakomelingen krijgen. Er kon worden aangetoond dat de meeste individuen in stabiele, overlappende begrazingsgebieden leven. Een nog nooit eerder waargenomen communicatiesysteem dat geurtekens gebruikt, werd ontdekt.

Reeds drie keer is het gelukt om nageslacht van de zwart-witte vari’s in Betampona uit te zetten en hun populatie zo te vergroten. Een ander aandachtspunt van de MFG is de verkenning van de Malagassische amfibieënfauna. In 2013 werd aangetoond dat ook in Madagaskar de chytrideschimmel zich verspreidt en waarschijnlijk verantwoordelijk is voor de achteruitgang van een groot aantal amfibieën. Er werden methoden gebruikt voor het systematisch onderzoeken van wilde amfibieën op de schimmel, maar ook voor de ontwikkeling van gerichte kweekprogramma’s. Ook de unieke plantenwereld is jarenlang doelgericht onderzocht en vermeerderd.

Een uitgebreid educatief programma voor schoolklassen, maar ook geïnteresseerde mensen uit de bevolking completeert het aanbod van de MFG. Het Ivoloina Conservation Training Centre stelt leerlingen, docenten, studenten en toekomstige wetenschappers in staat om praktische ervaring op te doen in natuurbeschermingwerk.

De Keulense Zoo is lid van de Madagaskar Fauna & Flora Group (MFG), directeur Theo Pagel zetelt in de raad van bestuur. Dit consortium bestaat uit medewerkers van gerenommeerde dierentuinen, botanische tuinen, vertegenwoordigers van de regering van Madagaskar en vertegenwoordigers van natuurbeschermingsinstanties en lokale NGO’s, om samen beschermingsconcepten voor de Malagassische flora en fauna te ontwikkelen en te implementeren.

De MFG is gevestigd in Taomasina, de op één na grootste stad van het eiland. Van daaruit beheert ze enerzijds het Parc Zoologique van Ivoloina. Deze 4 hectare grote dierentuin herbergt alleen Malagassische soorten en dient ook als een opvangcentrum voor geconfisqueerde dieren. Er is bovendien een groot opleidingscentrum, waar workshops en lessen voor studenten plaatsvinden. Ook duurzame landbouwmethoden en herbebossingsprojecten worden hier ontwikkeld.

Ongeveer 40 km landinwaarts ligt het natuurgebied Betampona. Hier leven lemuren en andere gewervelde soorten in een intact, maar naar buiten toe begrensd stuk woud. Medewerkers van de MFG voeren inventarissen uit en onderzoeken waar het zinvol is om lemuren uit te zetten.